İstanbul’da Ukrayna operasyonları kapsamında Deniz Unsur Komutanlığı ve Adana’da Çok Uluslu NATO Karargahı kurulacağı yönündeki haberler kamuoyunda tartışmaya neden oldu. Türk halkı doğal olarak bölgede biri bitip öbürü başlayan savaşlara ülkenin sürüklenmesinden endişe ediyor. Resmi açıklamaların yeterli bilgi içermemesi de farklı yorumlara kapı açıyor.
İstanbul’da Deniz Unsur Komutanlığı
İstanbul’daki Deniz Unsur Komutanlığına dair ilk açıklama rutin bir ziyaret görünümü altında Milli Savunma Bakanlığı tarafından yapıldı. Çok Uluslu Kuvvet-Ukrayna Operasyonel Karargahı Komutanı Fransız ve İngiliz iki generalin İstanbul’a ziyareti vesilesiyle yapılan açıklamada Anadolukavağı/Beykoz’da Deniz Unsur Komutanlığı konuşlanmasının planlandığı kaydedildi. Resmi makamlardan başka bir açıklama gelmeyince bu deniz komutanlığın yapısı ve bu gücün Karadeniz’de tam olarak hangi görevleri üstleneceği gibi konularda tartışma oldu.
Öncelikle, İstanbul’daki Deniz Unsur Komutanlığı’nın Ukrayna Barış Gücü çerçevesinde planlandığı anlaşılıyor. Türkiye ateşkes sağlanması halinde söz konusu barış gücüne katkı sağlamak istediğini defalarca dile getirmişti. 8 Ocak günü Milli Savunma Bakanlığı tarafından yapılan başka bir açıklamada da "Türkiye’nin Ukrayna'ya Barış Gücü kapsamında asker göndermesi için öncelikle ateşkesin sağlanması ve müteakiben görev tanımı netleştirilmiş bir misyonun belirlenmesi ve hangi ülkenin ne ölçüde katkı sağlayacağının ortaya konulması gerekmektedir. Bunun yanında ülkemiz, sağlanacak bir ateşkes sonrası Karadeniz’de güvenlik ve istikrarın sürdürülmesi ile seyrüsefer emniyetinin sağlanmasına yönelik askeri planlamalara liderlik etmektedir.” denmişti.
Milli Savunma Bakanlığı’nın yukarıdaki iki açıklaması beraber ele alındığında, perde arkasında yapılan pazarlıklar ve planlamalarda Ukrayna Barış Gücü kapsamında Karadeniz’deki deniz gücüne Türkiye’nin öncülük etmesinin kararlaştırıldığı anlaşılıyor. Bu yönüyle Fransız ve İngiliz generallerin İstanbul ziyaretinin bir nevi yerinde denetim niteliği taşıdığı söylenebilir.
Karadeniz’in deniz emniyeti konusunda Türkiye’ye liderlik rolünün biçilmesi şaşırtıcı değil. Öncelikle, Montrö Antlaşması hükümleri barış zamanlarında dahi Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelerin savaş gemilerinin Boğazlardan geçişini sınırlandırılıyor. Savaş zamanında ise Türkiye savaş gemilerinin Karadeniz’e girişini tamamen durdurabiliyor.
İkincisi, şu anda Karadeniz’deki en büyük deniz gücü tartışmasız şekilde Türkiye. Bunda Karadeniz’deki Rus donanmasının ağır darbe almış olması da rol oynuyor. Rusya'nın Karadeniz Filosu'nun amiral gemisi Moskva dahil birçok savaş gemisi Ukrayna tarafından batırıldı. Ardı arkası kesilmeyen dron saldırıları nedeniyle Rus donanması kalan gemilerini büyük ölçüde Sivastopol’den Novorossiysk'e taşımak zorunda kaldı. Dolayısıyla, savaş sonrasında Romanya ve Bulgaristan gibi ülkelerle beraber mayın temizleme, deniz dronlarını etkisiz hale getirme ve Karadeniz’de güvenliğin sağlanması gibi hususlarda Türkiye’nin adı öne çıktı.
Ne var ki, Ukrayna Barış Gücü’nün geleceği belirsiz. Ukrayna ve Rusya arasında yürütülen ateşkes görüşmelerinin tıkandığı noktalardan birisini güvenlik garantileri teşkil ediyor. Ukrayna tarafı Rusya’nın olası bir ateşkesi güç toplamak için kullanmasından endişe ediyor. Bu minvalde, Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski Rusya’nın ileride tekrar saldırmasını engellemek için uluslararası bir barış gücünün garantör olarak ülkede konuşlandırılmasını istiyor. İngiltere ve Fransa’nın başını çektiği gönüllüler koalisyonu bu güce katkı vermeye sıcak bakıyor.
Rusya ise başka ülkelerin Ukrayna’da asker konuşlandırmasına şiddetle karşı çıkıyor. Rus yetkililer Ukrayna’daki yabancı ülke güçlerinin meşru hedef teşkil edeceğini çeşitli vesilelerle vurguladı. Savaş devam ettiği müddetçe Batılı ülkelerin Ukrayna’ya resmen birlik göndermesi de gerçekçi değil. Bu itibarla İstanbul’daki Deniz Unsur Komutanlığı’nın sadece kağıt üstünde kalma ihtimalini akılda tutmak gerekiyor.
Adana’da NATO Kolordu Karargahı
Diğer taraftan, 28 Mart günü Milli Savunma Bakanlığı tarafından yapılan başka bir açıklamada Adana’da Çok Uluslu NATO Karargahı kurulacağı kaydedildi. Açıklamaya göre, Türkiye’de kurulması planlanan NATO kolordu karargahı için çalışmalar 2023’te başladı ve 2024’te NATO’ya bildirildi. Kolordu bölgedeki NATO kuvvetlerini koordine ederek caydırıcılık ve savunmayı destekleyecek. Türkiye komutasında olacak bu karargahın NATO bünyesindeki onay süreci sürüyor.
Söz konusu karargahın zamanlaması 28 Şubat’ta başlayan İran savaşını akıllara getirdi. İran’ın ABD askerlerinin konuşlu olduğu Malatya Kürecik’teki radar istasyonuna ve Adana İncirlik’teki hava üssüne füze saldırısı yapma ihtimali bulunuyor. Bu üslerden aktarılan bilgilerin halihazırda ABD tarafından İran’a karşı kullanılıyor olma ihtimali var. Nitekim, Mart ayı başında Kürecik’i korumak için NATO Patriot füzeleri konuşlandırıldı. İncirlik ise Doğu Akdeniz’deki NATO gemilerinin şemsiyesi altında. Şu ana kadar İran’dan Türkiye’ye yönelik dört füze atılmış olması endişeleri artırıyor.
Türkiye’nin NATO eski Daimi Temsilcisi Büyükelçi Fatih Ceylan’ın konuyu etraflıca ele alan yazısında belirtildiği üzere, NATO’nun temel strateji belgesi olan ve en son 2022 yılında yayınlanan Stratejik Konsept uyarınca komuta-kontrol-kuvvet yapılarında değişikliğe gidildi. Bu minvalde, Adana’da kurulması planlanan kolorduya ilişkin somut adımlar NATO’nun 2023 yılında Vilnius Zirve’sinde atıldı. Nitekim, Milli Savunma Bakanlığı da yaptığı son açıklamada “Bakanlığımız tarafından, 2023 yılında NATO Güneydoğu Bölgesel Planı kapsamında bir Kolordu Karargâhı kurulmasına yönelik çalışmaların başlatılması emredilmiş ve bu niyetimiz 2024 yılında NATO’ya beyan edilmiştir.” deniyor.
İran savaşından üç yıl önce planlaması yapılan bu üsse ilişkin olarak Emekli Tuğgeneral Hüseyin Fazla da, Türkiye’nin esasen Adana’daki 6. Kolordu'yu şapka değişikliği yaparak Çok Uluslu NATO Kolordusu olarak düzenlemek istediğini belirtiyor. Başka bir ifadeyle, Fazla’ya göre Adana’ya binlerce yabancı NATO askeri gelmeyecek fakat mezkur Türk karargahında az sayıda yabancı subay görev yapacak.
NATO’nun Hantal Yapısı ve Türkiye’nin Rolü
Ankara uzun yıllardır uluslararası oluşumlarda öncü rol almak ve mümkünse bu tarz girişimlere ev sahipliği yapmak istiyor. Dış politika teamülü olarak da Türkiye, bölgedeki dengeleri etkileyebilecek gelişmeleri dışarıdan izlemek yerine imkan varsa içeriden şekillendirmeyi tercih edebiliyor. Türkiye’nin NATO politikasına ve Ukrayna Barış Gücü’ne katkı vermek istemesine bu cihetle yaklaşmak daha yerinde olacaktır.
Neredeyse bütün paydaşlarını NATO üyelerinin teşkil edeceği Ukrayna Barış Gücü her halükarda Karadeniz’in güvenliği konusunda NATO’yla eşgüdüm halinde hareket edecektir. İstanbul’daki Deniz Unsuru Komutanlığı da bölgedeki NATO güvenlik politikalarını tamamlayıcı bir unsur işlevi görecektir.
Savaşın başından beri Ukrayna’ya verdiği silah desteğine rağmen Moskova’yı açıktan karşına almaktan kaçınan Ankara’nın Karadeniz politikasını değiştirmesi için bir sebep yok. İstanbul’daki yeni deniz unsuru da Türkiye’nin Karadeniz politikasının temelini oluşturan Montrö Antlaşması’nın hükümleriyle uyumlu şekilde faaliyet gösterecektir.
Son olarak, NATO’nun oldukça hantal bir yapısı olduğunu vurgulamakta fayda var. Kararlar oybirliğiyle alındığı ve ülkelerin veto hakkı bulunduğu için süreçler çok yavaş işliyor. NATO’nun esas gücünü teşkil eden ABD’nin dahi NATO ittifakını savaşa ikna etmesi kolay olmuyor. Nitekim, ABD Başkanı Trump geçtiğimiz haftalarda NATO ülkelerinin İran’daki savaşa destek vermemesini eleştirdi.
İstanbul ve Adana’daki yeni karargahların kurulması ve işlevsellik kazanmasına yönelik süreçler yıllar önce başladı. Milli Savunma Bakanlığı’nın ketum açıklamalarını İran veya Ukrayna’da Türkiye’nin çok yakında savaşa girme niyeti olarak yorumlamak pek gerçekçi görünmüyor.
.svg.avif){kind=small}
