İranlı yetkililerin Hollanda’nın Tahran Büyükelçiliği’nde görevli bir diplomatın çantasını zorla açması iki ülke arasında krize yola açtı. 28 Ocak 2026 tarihinde Hollandalı bir diplomat, havaalanından Tahran’a giriş yaparken durduruldu. Haberlere göre İran havaalanı çalışanları Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) düzenlemelerine istinaden Dubai’den gelen Hollandalı diplomatın çantasını diğer bagajlar gibi güvenlik kontrolünden geçirmek istediler. Hollandalı diplomatın bagajının X-ray cihazından geçirilmesine itiraz etmesi üzerine çantaya el konuldu. Çantanın sahibi André van Wiggen adlı diplomatın misyon şefi yardımcısı, yani Hollanda Büyükelçisinden sonra en yetkili kişi olarak Tahran’da görev yaptığı belirtiliyor. El konulan diplomatik çantadan taşınabilir Starlik uydu modemi, çok sayıda uydu telefonu ve başka haberleşme cihazları çıktığı iddia ediliyor.
Haberlere göre, İran Dışişleri Bakanlığı mensupları ve Hollanda büyükelçilik yetkilileri huzurunda diplomatik çanta açıldı. Hadisenin hemen ardından Hollandalı diplomat van Wiggen’ın diplomatik çantanın akıbetini daha fazla takip etmeyerek İran’dan ayrıldığı ve günler sonra başka bir Hollandalı diplomatın diplomatik çantanın iadesini istediği belirtiliyor.
İran’da halihazırda uydu internet cihazları ve telefonları yasaklanmış halde. Uydu interneti kullanımı ise devletin kontrol ettiği saha dışında internet erişimi sağladığı için milli güvenlik tehdidi olarak algılanmakta. Muhalifler bu cihazları kullanarak İran’da binlerce kişinin öldürüldüğü gösterileri dünya kamuoyuna ulaştırabiliyor. Ayrıca, İran rejimi ülkedeki muhaliflerin bu cihazları gizli haberleşme ve koordinasyon için kullanmasından endişe ediyor. Bu yüzden uydu cihazların edinilmesi için önceden izin alınması zorunluluğu bulunmakta ve Hollanda elçiliğince bu müsaade istenmemiş.
Diplomatik çantanın açılmasına dair görüntülerin İran basınında yayınlanması üzerine Hollanda Dışişleri Bakanlığı 24 Şubat’ta İran Büyükelçisini Bakanlığa davet ederek izahat istedi. Hollanda Dışişleri Bakanlığı görüntülerin medyaya sızdırılmasını kınadıklarını, İran’ın hadiseye dair anlatısının olgusal olarak gerçeği yansıtmadığını ve İran’ın Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi(DİVS)’ne riayet etme yükümlülüğünde olduğunu açıkladı. Bakanlık diplomatik çantanın DİVS’e göre dokunulmazlığının bulunduğunu belirtmekle birlikte, çantada tam olarak nelerin bulunduğunu paylaşmaktan kaçındı.
DİVS 27. Madde: Diplomatik Çantanın Dokunulmazlığı
DİVS’in 27. maddesinde diplomatik misyonların haberleşme ve iletişimlerinin serbestçe gerçekleşmesine ev sahibi ülkenin izin vermesi gerektiği ve diplomatik çantaların dokunulmazlığı düzenlenmekte.
Buna göre diplomatik çanta açılamaz, el konulamaz, X-ray cihazından geçirilemez veya başkaca özel cihazlarla taranamaz. Bu çantaların söz konusu niteliklerini gösteren bir işaret taşınması sağlanır ve bu çantayı diplomatik misyonlara götürüp getiren kişi de bu görevine dair bir mektup veya belge taşırlar. Dolayısıyla diplomat vasıflı kişilerin beraberindeki her çanta veya bavul diplomatik çanta niteliğinde değildir (Diplomatların kişisel bağışıklıklarına bu yazıda değinmiyoruz). Diplomatik kurye olarak görev icra ederek diplomatik çantayı taşımakta olan kişiler bu görevleri esnasında dokunulmazlıktan yararlanırlar ve tutuklanamaz, alıkonamazlar. Diplomatik misyon çalışanları haricindeki kişiler de diplomatik çantayı taşımakla vazifelendirilebilirler ve bu kimseler de görevleri boyunca aynı bağışıklıklardan istifade ederler.
Bu düzenlemede yer alan en önemli hüküm ise, diplomatik çantaların içinde diplomatik belge ve resmi kullanım maksatlı maddelerin bulunabileceği hakkındadır. Yani bir misyonun resmi görevlerini ifa etme maksadını aşan hedefler için diplomatik çantalar kullanılamaz.
Bununla birlikte ev sahibi devlet diplomatik çantanın uluslararası hukukla belirlenmiş amacı dışında kullanıldığına dair ciddi emareler bulunduğunu tespit ederse, diplomatik çantanın açılmasına tek taraflı olarak karar veremez. Bunun için ev sahibi devlet gönderen devletin bu çantayı açmasını, ve bunun yine gönderen devletin temsilcilerinin huzurunda yapılmasını talep eder. Eğer gönderen devlet çantanın açılmasına onay vermezse, diplomatik çanta geri gönderilir ve ev sahibi devletin tek taraflı kararıyla açılamaz.
Diplomatik Çantaların Kuraldışı Kullanımı
DİVS’te yer alan ilkeler doğrultusunda, diplomatik çantalarda diplomatik evrak ve diplomatik misyonun resmi kullanımına yönelik eşyalar haricinde bir şey bulundurulamaz. Ancak devletlerin veya devlet görevlilerinin, sahip olduğu ayrıcalıklar sebebiyle diplomatik çantalarla mahiyetine uygun olmayan madde ve eşyaların taşıtılması vakaları da yok değildir. Örneğin silah, mühimmat, uyuşturucu, kaynağı belirsiz kayıt dışı kara para veya kıymetli eşyalar, yahut insan taşınması yaşanmış sıradışı suiistimaller arasında yer almakta.
Daha somut örnekler vermek gerekirse, 1984’te Nijeryalı ve İsrailli şahıslardan oluşan bir ekip, gerçekleşen darbenin ardından ülkesinden kaçan Nijeryalı eski bakan Umaru Dikko’yu Birleşik Krallık’tan kaçırıp, diplomatik çanta marifetiyle ülkesine geri götürme girişiminde bulunmuşlardı. Bu sebeple Nijerya ve Birleşik Krallık arasındaki diplomatik ilişkiler iki yıl kesintiye uğramıştı. 2012 yılında Ekvador’a ait bir diplomatik çantada 40 kilo kokain taşındığı İtalya’da ortaya çıkmıştı. 2020 yılında ise Hintli yetkililer Birleşik Arap Emirlikleri’ne ait bir diplomatik çantada altın kaçırıldığını tespit etmişlerdi.
Hollanda’nın diplomatik misyonun ihtiyaçları için, örneğin etkili ve nitelikli diplomatik haberleşme ve yazışmalar icra edebilmek için, diplomatik çantada bazı hususi aparatları İran’a getirmesi DİVS’e aykırı olmayacaktır. Bununla birlikte, bu maksadın ötesinde, ilgili uydu internet bağlantısı cihazlarının muhalif gruplara aktarılmak için getirilmesi hali ise uluslararası hukuka aykırı olacak ve diplomatik ayrıcalık ve bağışıklıkların suiistimali anlamına gelecektir.
İran rejimi ise diplomatik çantayı zorla açmasını diplomatik dokunulmazlıkların kötüye kullanılamayacağı gerekçesiyle izah ediyor. Ne var ki, İran’ın olası bir suiistimal sebebiyle bir diplomatik çantayı Hollanda’nın onayı dışında açması hukuka aykırılık teşkil etmektedir. Olayın akışından anlaşıldığı kadarıyla Hollanda diplomatik çantanın açılmasını kabul edilmez görmektedir. Uluslararası hukuk uyarınca, İran çantayı açmadan kuryeye teslim etmeli ve mezkur çanta beraberinde Hollandalı yetkililer olduğu halde derhal başka bir ülkeye gönderilmeliydi.
Her halükarda, basına yansıyan görüntülerden İran’da edinilmesi ve kullanılması yasak olan cihazların Hollanda tarafından diplomatik dokunulmazlıklar yoluyla ülkeye sokulmaya çalışıldığı anlaşılıyor. Hollanda bu cihazların kendi diplomatik misyonlarının münhasır kullanımı için İran’a sokmuş olabileceği gibi muhaliflerin yararına getirtmiş de olabilir.
.svg.avif){kind=small}
